- Υπάρχουν πηγές που αποκαλούν ευθέως την Ελένη πόρνη ή «καμία διαφορά από πόρνη» (Ζώσιμος, Historia nova 2.9.2· Φιλοστόργιος, Historia ecclesiastica 2.16a). Αυτές οι πηγές μπορεί να προδίδουν την εχθρότητα των συγγραφέων τους προς τον Κωνσταντίνο και πιθανώς τον σνομπισμό τους για τις εργαζόμενες γυναίκες, αλλά...
- Ο συμπονετικός Αμβρόσιος του Μιλάνου αποκαλεί την Ελένη «stabularia», «εργάτρια ταβέρνας» (De obitu Theodosii 42). Οι ταβέρνες συνδέονταν συνήθως με την πορνεία στη ρωμαϊκή νοοτροπία, οπότε ο Αμβρόσιος πρέπει να περίμενε ότι και το κοινό του θα έκανε το ίδιο (παρόλο που προσέθεσε κάποια βιβλική ερμηνεία στο υπόβαθρο της Ελένης, επικαλούμενος π.χ. τον καλό ξενοδόχο της ιστορίας). Είναι ενδιαφέρον ότι ο Αμβρόσιος έμεινε τόσο πολύ στο ζήτημα των stabularia - ίσως αυτό να ήταν τόσο γνωστό που δεν θα μπορούσε να το παραβλέψει σιωπηλά (βλ. παρακάτω 3); Έχω επίσης σκεφτεί ένα άλλο απόσπασμα στην ομιλία του Αμβρόσιου, όπου συγκρίνει την Ελένη με τη Μαρία που «επισκέφτηκε ο Χριστός» (De obitu Theodosii 47). Αυτή μπορεί να είναι μια αναφορά στη Μαρία Μαγδαληνή στην οποία εμφανίστηκε ο Χριστός αφού ο τάφος του βρέθηκε άδειος ( Ιωάννης 20:11-18 ). Η Μαρία Μαγδαληνή, φυσικά, περιγράφεται συχνά ως μετανοημένη πόρνη στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και τέχνη. Ωστόσο, μια (μικρή) έρευνα αποκάλυψε ότι αυτή η ερμηνεία πιθανότατα οφείλεται στον Γρηγόριο τον Μέγα (πέθανε το 604). Ο Αμβρόσιος, όταν αναφέρει αλλού τη Μαρία τη Μαγδαληνή, δεν έχει τίποτα να πει επί του θέματος.
- Λίγα μόλις χρόνια πριν από τον Αμβρόσιο, ο Λιβάνιος, στο Λόγο 42.27 (για τον Θαλάσσιο, γραμμένο το 390) μπορεί επίσης να αναφέρεται στην ιστορία του «ξενοδόχου». Ο Λιβάνιος εδώ χλευάζει τον γραμματικό Όπτατο, παντρεμένο με την κόρη ενός πανδοχέα από την Παφλαγονία και δάσκαλο του γιου του αυτοκράτορα Λικίνιου. Λέει ότι υπό τον Λικίνιο αυτός ο ακατάλληλος γάμος εμπόδισε την προαγωγή του άνδρα, αλλά όταν ήρθε ο Κωνσταντίνος (δηλαδή το 324) «ξαφνικά» έκανε μια λαμπρή καριέρα μέχρι το προξενείο. Μερικοί σχολιαστές πιστεύουν ότι η ίδια η γυναίκα, χρησιμοποιώντας τη γοητεία της, έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτό. Νομίζω ότι είναι πιο πιθανό ο Λιβάνιος να θέλει να υπονοήσει, και όχι με καλό τρόπο, ότι ο Κωνσταντίνος, όντας γιος μιας παρόμοιας γυναίκας, έδειχνε κατανόηση για τη δύσκολη θέση του Οπτάτου. Αν αυτή η ερμηνεία είναι σωστή, θα σήμαινε τουλάχιστον ότι η ιστορία του «ξενοδόχου» κυκλοφόρησε ευρέως στην αυτοκρατορία πριν την συλλάβει ο Αμβρόσιος.
- Οι Βυζαντινοί αγιογράφοι του Κωνσταντίνου αφηγούνται αδιάφορα ότι η Ελένη εκπορνεύτηκε από τον πατέρα της, έναν πανδοχέα (BHG 364, 365, 365n).
- Η Ελένη, κατά γενική ομολογία, προερχόταν από φτωχό περιβάλλον. Ως εκ τούτου, ήταν ιδιαίτερα ευάλωτη στις διαρθρωτικές ανισότητες της ρωμαϊκής αγοράς εργασίας, γεγονός που δυσκόλευε τις γυναίκες που χρειάζονταν να εργαστούν να βρουν κάτι «αξιοπρεπές».
- Πολλές πηγές – και όχι μόνο εκείνες που είναι εχθρικές προς τον Κωνσταντίνο – υποστηρίζουν ότι η Ελένη ήταν παλλακίδα του πατέρα του Κωνσταντίνου (για παράδειγμα, Ιερώνυμος, Χρονικά, ad ann. 306). Ωστόσο, η (σχετικά χαμηλή) κοινωνική θέση του πατέρα του Κωνσταντίνου κατά τη στιγμή της συνάντησής τους σημαίνει ότι δεν υπήρχαν νομικά εμπόδια για γάμο, ακόμη και αν η Ελένη ήταν φτωχή. Η μόνη εξαίρεση ήταν αν ήταν πόρνη, καθώς οι ελεύθεροι άνδρες απαγορευόταν να παντρεύονται τέτοιες γυναίκες.
- Η Ελένη καταγόταν (πιθανώς) από την Προποντίδα, αλλά αργότερα στη ζωή της έζησε στη Ναισσό , στη Μοισία. Αυτή είναι μια εκπληκτική κινητικότητα για μια γυναίκα στον αρχαίο κόσμο - και η καταγεγραμμένη γυναικεία κινητικότητα στην αρχαία εποχή ήταν συνήθως αποτέλεσμα είτε σωματεμπορίας είτε γάμου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου