Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences υποδηλώνει ότι συγκεκριμένα δίκτυα στον εγκέφαλο, όταν υποστούν βλάβη, μπορεί να επηρεάσουν την πιθανότητα εμφάνισης θρησκευτικού φονταμενταλισμού. Αναλύοντας ασθενείς με εστιακές εγκεφαλικές βλάβες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η βλάβη σε ένα συγκεκριμένο δίκτυο περιοχών του εγκεφάλου -κυρίως στο δεξί ημισφαίριο- συσχετίστηκε με υψηλότερα επίπεδα φονταμενταλιστικών θρησκευτικών πεποιθήσεων. Αυτό το εύρημα παρέχει νέα στοιχεία για την πιθανή νευρωνική βάση του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, ο οποίος έχει μελετηθεί εδώ και καιρό στην ψυχολογία αλλά λιγότερο στη νευροεπιστήμη.
Ο θρησκευτικός φονταμενταλισμόςκαι ειδικά σε ακραίες θρησκείες όπως ο Ιουδαϊσμος ο Χριστιανισμός και ο Μουσουλμανισμός είναι ένας τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από μια άκαμπτη προσκόλληση σε θρησκευτικά δόγματα που θεωρούνται απόλυτα και αλάνθαστα. Έχει συνδεθεί με διάφορα γνωστικά χαρακτηριστικά όπως ο αυταρχισμός, η αντίσταση στην αμφιβολία και η χαμηλότερη πολυπλοκότητα της σκέψης. Ενώ μεγάλο μέρος της έρευνας για τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό έχει επικεντρωθεί σε κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η οικογενειακή ανατροφή και η πολιτισμική επιρροή, υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον ρόλο της βιολογίας. Ορισμένες μελέτες έχουν υποδείξει ότι οι γενετικοί παράγοντες ή η λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάζουν τη θρησκευτικότητα, αλλά μέχρι σήμερα, πολύ λίγη έρευνα έχει εξετάσει συγκεκριμένα εγκεφαλικά δίκτυα που θα μπορούσαν να αποτελούν τη βάση της φονταμενταλιστικής σκέψης.
Οι ερευνητές πίσω από αυτή τη μελέτη ήθελαν να καλύψουν ένα κρίσιμο κενό στην κατανόηση του πώς οι εγκεφαλικές βλάβες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, ιδιαίτερα τον φονταμενταλισμό. Προηγούμενη έρευνα είχε υποδείξει ότι η βλάβη στον προμετωπιαίο φλοιό θα μπορούσε να αυξήσει τις φονταμενταλιστικές συμπεριφορές , αλλά αυτή η εργασία περιοριζόταν σε μικρά μεγέθη δειγμάτων και επικεντρώθηκε μόνο σε ένα μέρος του εγκεφάλου. Οι συγγραφείς της μελέτης υπέθεσαν ότι αντί να ευθύνεται μία μόνο περιοχή του εγκεφάλου, ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός θα μπορούσε να προκύψει από βλάβη σε ένα κατανεμημένο δίκτυο συνδεδεμένων περιοχών του εγκεφάλου.
«Το κύριο ενδιαφέρον μου είναι και ήταν η μυστικιστική εμπειρία. Αλλά κατά τη διαδικασία της έρευνας της γνωστικής νευροεπιστήμης της μυστικιστικής εμπειρίας, συνάντησα συσχετίσεις του εγκεφαλικού δικτύου με τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό», δήλωσε ο αντίστοιχος συγγραφέας της μελέτης Michael Ferguson , καθηγητής νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και διευθυντής Έρευνας Νευροπνευματικότητας στο Κέντρο Θεραπευτικών Κυκλωμάτων Εγκεφάλου.
Για να διερευνήσουν εάν η βλάβη σε συγκεκριμένα εγκεφαλικά δίκτυα θα μπορούσε να επηρεάσει την πιθανότητα να ασπαστούν οι άνθρωποι θρησκευτικές φονταμενταλιστικές πεποιθήσεις, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια μέθοδο που ονομάζεται χαρτογράφηση δικτύου αλλοιώσεων, η οποία βοηθά στον εντοπισμό του τρόπου με τον οποίο συνδέονται διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και του τρόπου με τον οποίο η βλάβη σε μια περιοχή μπορεί να διαταράξει σχετικές εγκεφαλικές λειτουργίες. Η μελέτη περιελάμβανε δύο μεγάλες ομάδες ασθενών με εστιακή εγκεφαλική βλάβη, δίνοντας στους ερευνητές μια μοναδική ευκαιρία να αναλύσουν πώς διαφορετικοί τύποι εγκεφαλικών αλλοιώσεων μπορεί να συνδέονται με θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Η πρώτη ομάδα αποτελούνταν από 106 άνδρες βετεράνους του πολέμου του Βιετνάμ που είχαν υποστεί τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις κατά τη διάρκεια μάχης. Αυτοί οι άνδρες, ηλικίας μεταξύ 53 και 75 ετών κατά τη στιγμή της απεικόνισης του εγκεφάλου, συμμετείχαν σε μια μακροχρόνια μελέτη που διεξήχθη στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας. Η δεύτερη ομάδα περιελάμβανε 84 ασθενείς από αγροτικές περιοχές της Αϊόβα που είχαν υποστεί εγκεφαλικές κακώσεις από διάφορες αιτίες, όπως εγκεφαλικά επεισόδια, χειρουργικές εκτομές ή τραυματικές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Αυτή η δεύτερη ομάδα ήταν πιο ποικιλόμορφη ως προς το φύλο και είχε ένα ευρύτερο φάσμα αιτιών τραυματισμού.
Και οι δύο ομάδες συμπλήρωσαν μια κλίμακα σχεδιασμένη για τη μέτρηση του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, η οποία ζητούσε από τους συμμετέχοντες να απαντήσουν σε δηλώσεις που αντανακλούσαν άκαμπτες και αλάνθαστες θρησκευτικές πεποιθήσεις, όπως η άποψη ότι υπάρχει μόνο μία αληθινή θρησκεία ή ότι ορισμένες θρησκευτικές διδασκαλίες είναι απολύτως σωστές και αμετάβλητες.
Για κάθε συμμετέχοντα, οι ερευνητές χαρτογράφησαν τις ακριβείς θέσεις των εγκεφαλικών βλαβών χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές απεικόνισης όπως η αξονική τομογραφία (CT) και η μαγνητική τομογραφία (MRI). Αυτές οι σαρώσεις αναλύθηκαν στη συνέχεια χρησιμοποιώντας χαρτογράφηση δικτύου βλαβών για να διαπιστωθεί πώς η βλάβη σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου συνδεόταν με αλλαγές στις βαθμολογίες του θρησκευτικού φονταμενταλισμού. Οι ερευνητές συνέκριναν επίσης τα δεδομένα των εγκεφαλικών βλαβών με μια μεγαλύτερη βάση δεδομένων βλαβών που σχετίζονται με διάφορες νευροψυχιατρικές και συμπεριφορικές παθήσεις, γεγονός που τους βοήθησε να κατανοήσουν πώς οι περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό αλληλεπικαλύπτονται με εκείνες που εμπλέκονται σε άλλα ψυχολογικά χαρακτηριστικά.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η βλάβη σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στο δεξί ημισφαίριο, συσχετίστηκε με υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα θρησκευτικού φονταμενταλισμού. Συγκεκριμένα, οι βλάβες που επηρεάζουν τον δεξιό άνω τροχιακό μετωπιαίο φλοιό, τη δεξιά μέση μετωπιαία έλικα, τον δεξιό κάτω βρεγματικό λοβό και την αριστερή παρεγκεφαλίδα συνδέθηκαν με αυξημένο θρησκευτικό φονταμενταλισμό. Αντίθετα, η βλάβη σε περιοχές όπως το αριστερό παρακεντρικό λοβίδιο και η δεξιά παρεγκεφαλίδα συσχετίστηκε με χαμηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα φονταμενταλισμού.
«Η ισχύς και η αναπαραγωγιμότητα του σήματος μεταξύ των ψυχολογικών μετρήσεων αυτοαναφοράς του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και των λειτουργικών δικτύων που εντοπίσαμε στον εγκέφαλο με εξέπληξε», δήλωσε ο Φέργκιουσον στο PsyPost. «Αυξάνει την εμπιστοσύνη στα αποτελέσματα».
Είναι ενδιαφέρον ότι οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι περιοχές του εγκεφάλου που εντοπίστηκαν σε αυτή τη μελέτη αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου δικτύου που συνδέεται με γνωστικές λειτουργίες όπως η συλλογιστική, ο σχηματισμός πεποιθήσεων και η λήψη ηθικών αποφάσεων. Αυτές οι περιοχές σχετίζονται επίσης με καταστάσεις όπως η παθολογική μυθοπλασία - μια διαταραχή όπου τα άτομα δημιουργούν ψευδείς αναμνήσεις οι ασθενείς βλέπουν οράματα και συνομιλούν με τους Θεους τους!!
Η μυθοπλασία συχνά συνδέεται με γνωστική ακαμψία και δυσκολία στην αναθεώρηση πεποιθήσεων,δημιουργεί επιθετικότητα οταν αμφισβητείς τα θρησκευτικά τους πιστεύω, χαρακτηριστικά που συναντώνται σε άτομα με υψηλά επίπεδα θρησκευτικού φονταμενταλισμού.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης μια χωρική επικάλυψη μεταξύ των εγκεφαλικών βλαβών που σχετίζονται με την εγκληματική συμπεριφορά και αυτού του δικτύου φονταμενταλισμού, η οποία ευθυγραμμίζεται με προηγούμενη έρευνα που υποδηλώνει ότι οι ακραίες θρησκευτικές πεποιθήσεις μπορεί να συνδέονται με εχθρότητα και επιθετικότητα προς τις εξωομάδες.
«Είναι απογοητευτικό, αλλά ένα από τα συμπεράσματα είναι η κοινή νευροανατομία μεταξύ του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, των μυθοπλασιών και της εγκληματικής συμπεριφοράς», δήλωσε ο Φέργκιουσον. «Επαναπροσδιορίζει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το πώς και γιατί αυτές οι πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς μπορεί να παρατηρηθούν ότι σχετίζονται μεταξύ τους».
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η βλάβη σε αυτό το εγκεφαλικό δίκτυο δεν εγγυάται ότι ένα άτομο θα αναπτύξει φονταμενταλιστικές πεποιθήσεις, ούτε υπονοεί ότι άτομα με ισχυρές θρησκευτικές πεποιθήσεις έχουν εγκεφαλική βλάβη. Αντίθετα, τα ευρήματα υποδεικνύουν την πιθανότητα ορισμένα εγκεφαλικά δίκτυα να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επεξεργάζονται τις πεποιθήσεις και πόσο ευέλικτη ή άκαμπτη γίνεται η σκέψη τους, ειδικά στο πλαίσιο της θρησκείας.
«Μια σημαντική προειδοποίηση είναι ότι αυτά τα αποτελέσματα δεν υποδεικνύουν ότι άτομα με ισχυρές θρησκευτικές πεποιθήσεις συνομολογούν μυθοπλασίες ή ότι άτομα με υψηλό θρησκευτικό φονταμενταλισμό διαπράττουν εγκλήματα», εξήγησε ο Φέργκιουσον. «Αντίθετα, τα δεδομένα μας μπορεί να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε το στυλ γνωστικής ή συναισθηματικής επεξεργασίας που αυξάνει ή μειώνει την πιθανότητα να έχουμε φονταμενταλιστικές στάσεις».
Οι συγγραφείς προτείνουν ότι η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να διερευνήσει πώς αυτό το εγκεφαλικό δίκτυο επηρεάζει τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό σε πιο ποικίλους πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων ατόμων από μη χριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις ή από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα. Θα ήταν επίσης πολύτιμο να μελετηθούν ασθενείς τόσο πριν όσο και μετά από εγκεφαλικές βλάβες για να κατανοηθεί καλύτερα πώς οι αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεάσουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις με την πάροδο του χρόνου. Επιπλέον, η έρευνα θα μπορούσε να διερευνήσει πώς αυτό το εγκεφαλικό δίκτυο σχετίζεται με άλλα είδη συστημάτων πεποιθήσεων, όπως πολιτικές ιδεολογίες ή ηθικές πεποιθήσεις, για να διαπιστωθεί εάν παρόμοια πρότυπα γνωστικής ακαμψίας ή μειωμένου σκεπτικισμού αναδύονται σε αυτά τα πλαίσια.
«Οι προσωπικές πεποιθήσεις των συγγραφέων εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα, από τους οπαδούς θρησκευτικών πεποιθήσεων, μέσω του αγνωστικισμού και του αθεϊσμού», σημείωσε ο Φέργκιουσον. «Προσεγγίζουμε το βαρύνον θέμα αυτής της έρευνας ως ένθερμοι αναζητητές επιστημονικών δεδομένων και ενθαρρύνουμε τους αναγνώστες να λάβουν τα αποτελέσματά μας με πνεύμα ανοιχτόμυαλης εμπειρικής έρευνας, καθοδηγούμενης από την επιστημονική περιέργεια και χωρίς προκατάληψη ή κακία προς οποιαδήποτε ομάδα ή πίστη».
Να γιατι μισουν τις επιστημες
ΑπάντησηΔιαγραφή