Οι Οθωμανοί δεν πουλούσαν το αξίωμα του Πατριάρχη με μια σταθερή «ταρίφα», αλλά το κόστος εξαγοράς (μέσω του λεγόμενου «πεσκεσίου» και του ετήσιου «χαρατσιού») ξεκίνησε από τα 500 χρυσά φλουριά τον 15ο αιώνα και εκτινάχθηκε σε δεκάδες χιλιάδες χρυσά νομίσματα κατά τους επόμενους αιώνες, λόγω του έντονου ανταγωνισμού μεταξύ των υποψηφίων.
- Το πρώτο «Πεσκέσι» (1465/66): Ο Πατριάρχης Συμεών Α΄ πρόσφερε για πρώτη φορά στον Σουλτάνο 500 χρυσά φλουριά (νομίσματα) ως «δώρο» για την ανάρρησή του στον θρόνο.
- Το πρώτο «Χαράτσι» (1474): Καθιερώθηκε ένας μόνιμος ετήσιος φόρος υποτέλειας της Εκκλησίας προς την Υψηλή Πύλη, ο οποίος αρχικά ορίστηκε στα 2.000 χρυσά νομίσματα.
Η ανεξέλεγκτη εκτίναξη των ποσών
Το σύστημα μετατράπηκε γρήγορα σε έναν άτυπο πλειστηριασμό. Ανταγωνιστικές ομάδες εντός της χριστιανικής κοινότητας (κυρίως Φαναριώτες και έμποροι) προσέφεραν ολοένα και μεγαλύτερα ποσά στους Οθωμανούς για να ρίξουν τον εν ενεργεία Πατριάρχη και να ανεβάσουν τον δικό τους εκλεκτό.
- 16ος - 17ος Αιώνας: Το πεσκέσι έφτασε να ξεπερνά τα 20.000 έως 40.000 χρυσά φλουριά.
- Η συνέπεια: Αυτό οδήγησε στο φαινόμενο των συχνών «αλλαξοπατριαρχιών». Οι Σουλτάνοι άλλαζαν τους Πατριάρχες σαν «πουκάμισα» (κάποιοι θητεύουν μόλις για λίγους μήνες) μόνο και μόνο για να εισπράττει το οθωμανικό ταμείο το υπέρογκο πεσκέσι της νέας εκλογής.
Πού έβρισκαν τα χρήματα οι Πατριάρχες;
Για να ξεπληρώσει το Πατριαρχείο αυτά τα τεράστια ποσά, αναγκαζόταν να:
- Μετακυλίει το κόστος στους Μητροπολίτες και τους Επισκόπους.
- Επιβάλλει ειδικές βαριές φορολογίες στους απλούς χριστιανούς πιστούς (ραγιάδες).
- Καταφεύγει σε υψηλότοκο δανεισμό από εμπόρους και τοκογλύφους (Χριστιανούς, Εβραίους και Μουσουλμάνους), πνίγοντας την Εκκλησία στα χρέη.Η Καθημερινή Ζωή των Απλών Χριστιανών (Ραγιάδων)Το τεράστιο χρέος του Πατριαρχείου μετακυλιόταν απευθείας στις πλάτες του απλού λαού μέσα από ένα σύστημα αλυσιδωτής φορολογίας.
- Το «Κανόνισμα»: Κάθε χριστιανική οικογένεια υποχρεωνόταν να πληρώνει έναν ετήσιο τακτικό φόρο απευθείας στην Εκκλησία.
- Τα «Ζητεία»: Περιοδεύοντες καλόγεροι και επίσκοποι γύριζαν τα χωριά για «εράνους», ασκώντας τεράστια ψυχολογική και θρησκευτική πίεση στους χωρικούς για να δώσουν χρήματα, ζώα ή σοδειά.
- Δικαστικά Έξοδα: Επειδή ο Πατριάρχης και οι Μητροπολίτες είχαν δικαστική εξουσία (αστικό δίκαιο) για τους Χριστιανούς, χρέωναν πανάκριβα τις εκδόσεις διαζυγίων, τις κληρονομιές και τις επικυρώσεις διαθηκών.
- Σιμωνία στις Ενορίες: Για να βρει χρήματα ένας Μητροπολίτης, «πουλούσε» τις θέσεις των ιερέων στους κατά τόπους ναούς. Ο απλός παπάς του χωριού, έχοντας πληρώσει για τη θέση του, χρέωνε με τη σειρά του ακριβά κάθε μυστήριο: βαφτίσια, γάμους, κηδείες και μνημόσυνα.
Πατριάρχες στην Παγίδα του ΧρέουςΗ αδυναμία πληρωμής του πεσκεσίου ή των δόσεων στους τοκογλύφους είχε τραγικές συνέπειες για τους ίδιους τους θρησκευτικούς ηγέτες.- Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός (16ος αιώνας): Καθαιρέθηκε τρεις φορές. Τη μία από αυτές, επειδή δεν μπορούσε να καλύψει τις οικονομικές απαιτήσεις των Οθωμανών, εξορίστηκε στη Ρόδο και το Πατριαρχείο ουσιαστικά δημεύτηκε προσωρινά.
- Κύριλλος Λούκαρις (17ος αιώνας): Ανέβηκε στον οικουμενικό θρόνο πέντε φορές. Κάθε φορά, οι αντίπαλοί του (κυρίως με τη στήριξη των Καθολικών δυνάμεων της Δύσης) πρόσφεραν μεγαλύτερα πεσκέσια στους Οθωμανούς για να τον καθαιρέσουν, αναγκάζοντάς τον να δανείζεται ασταμάτητα για να ξαναγοράζει το αξίωμα. Στο τέλος, στραγγαλίστηκε από τους Οθωμανούς με την κατηγορία της προδοσίας.
- Αθανάσιος Γ΄ Πατελάρος (1634): Έμεινε στον θρόνο μόνο για περίπου 40 ημέρες. Καθαιρέθηκε επειδή δεν κατάφερε να συγκεντρώσει το υπέρογκο ποσό των 60.000 ασπρών (οθωμανικών νομισμάτων) που είχε υποσχεθεί στην Πύλη για να εκλεγεί.
- Η Φυλακή του Μπάνιου: Πολλοί αρχιερείς και καθαιρεθέντες Πατριάρχες κατέληγαν στις διαβόητες οθωμανικές φυλακές του ναυστάθμου (Μπάνιο) ως «χρεοφειλέτες», μέχρι να συγκεντρώσουν οι υποστηρικτές τους τα χρήματα για να τους εξαγοράσουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου